Gemeente Heerenveen één van de ‘Tien Gouden Gemeenten’

3 juni 2015

Gemeenten zijn allemaal op zoek naar een nieuwe manier om het sociaal domein vorm te geven. De MOgroep (de brancheorganisatie voor Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening / Sociaal werk) is op zoek gegaan naar goede voorbeelden van samenwerking tussen sociaal werk, zorg en welzijn op wijkniveau en gemeenten die daarin goed bezig zijn voor de bewoners.

Gemeenten zijn allemaal op zoek naar een nieuwe manier om het sociaal domein vorm te geven. De MOgroep is op zoek gegaan naar goede voorbeelden van samenwerking tussen sociaal werk, zorg en welzijn op wijkniveau en gemeenten die daarin goed bezig zijn voor de bewoners.

Keuze
De lijst met Gouden – sociale- Gemeenten is geselecteerd op basis van gesprekken met organisaties voor sociaal werk die actief zijn in deze gemeenten. Daarnaast is dossieronderzoek gedaan naar beleidsnotities, beschrijvingen van projecten, best practices en proeftuinen.

De 10 Gouden Gemeenten zijn niet geselecteerd omdat àlles daar goed gaat. Immers, in deze periode van transities gecombineerd met forse bezuinigingen is elke gemeente nog op zoek naar de beste manier om het sociaal domein te hervormen. De tien gemeenten zijn geselecteerd omdat ze diverse aspecten al heel goed hebben opgepakt.

Rode draad
is dat deze gemeenten de ruimte geven aan burgers en sociaal werkers om – in samenspraak met de gemeente – het beleid vorm te geven. De geselecteerde gemeenten:

  • zijn lerende en samenwerkende gemeenten;
  • maken de lokale samenleving sociaal toegankelijk voor kwetsbare mensen met hun beperkingen, door met hen en bijvoorbeeld werkgevers, winkeliers, sociale dienst, verenigingen en buurten afspraken te maken over participatiemogelijkheden;
  • kiezen voor een werkwijze van preventie en presentie, waarbij ondersteuning van oud èn jong, niet pas mogelijk wordt als het kwaad al geschied is (‘penny wise, pound foolish’);
  • zetten in op voldoende plekken waar burgers elkaar kunnen ontmoeten en waar eigen verantwoordelijkheid, talenten en inzet van het sociaal netwerk samenkomen;
  • investeren in zichtbare professionals in de wijk met voldoende tijd om problemen te signaleren en aan te pakken. Ze benutten de kracht van het sociaal werk in diverse gemeentelijke domeinen. De MOgroep wil met lid- organisaties in de betreffende geselecteerde gemeenten de komende maanden aandacht besteden aan de tien geselecteerde gemeenten. We proberen media geïnteresseerd te krijgen in de gouden gemeenten.

Heerenveen

Heerenveen onderscheidt zich van veel andere gemeenten doordat de gemeente al in een vroeg stadium begonnen is met het proces van transitie en transformatie. Al vijf jaar geleden is hiermee een start gemaakt. Een consortium van maatschappelijke organisaties krijgt de ruimte van de gemeente om het eigen werk vorm te geven. Ook de toegang van burgers tot zorg en begeleiding is goed doordacht.

Op een doorwrochte, methodische manier is door middel van zogenaamde ‘wijkkrachtscans’ inzicht verkregen in de wensen en behoeften van inwoners van Heerenveen. De uitkomsten van deze scans worden verwerkt in concrete wijkplannen, waarin inwoners, de gemeente en maatschappelijke organisaties samen kiezen wat voor een wijk het beste is. Het uitgangspunt is dat bewoners samen veel kunnen doen en waar nodig springen professionele organisaties bij met hun kennis en kunde.

Zogenaamde ‘Meitinkers’ functioneren in de wijk als ‘mobiel loket’ en zijn aanspreekpunt voor bewoners. Deze functies worden ingevuld door zowel sociaal werkers als ambtenaren.

Almere

De gemeente Almere ziet het belang van preventie om grote problemen voor te zijn. Zo worden gezinnen vroegtijdig ondersteund bij het oplossen van financiële problemen om te voorkomen dat kinderen in armoede opgroeien. Ook worden het leefklimaat en de veiligheid in de wijken gewaarborgd door zogenaamde jeugdinterventieteams, die onder meer helpen bij het bestrijden van jeugdcriminaliteit en het mogelijk ontstaan van jeugdbendes. Professionals krijgen hier de ruimte om –samen met de cliënt- te doen wat nodig is.

Verder onderscheidt de aanpak in Almere zich in positieve zin door 1 ondersteuningsplan per gezin voor alle vormen van zorg en ondersteuning die nodig zijn. Weg van de situatie waar bewoners voor elk probleem naar een eigen loket moeten, met een eigen werkwijze en een eigen formulier. Er wordt hard gewerkt aan het verbinden van domeinen, aanbod en organisaties.

De politieke kaders van de gemeente Almere zijn in samenspraak met inwoners, maatschappelijke organisaties en sociaal werkers tot stand gekomen. De lijnen tussen de gemeente en de uitvoeringsorganisaties zijn kort. Preventie, activering en participatie zijn naar tevredenheid verworden tot hoekstenen van het gemeentelijk beleid.

Alphen aan de Rijn

De gemeente sluit meer aan bij de kracht en initiatieven van de samenleving, geeft ruimte en vertrouwen. Alphen aan de Rijn geeft hierbij zoveel mogelijk ruimte aan de professional, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als daarbuiten.

De gemeente werkt op een doortastende manier en met lef aan één toegang voor alle ondersteuningsvragen van onze inwoners op het sociale domein, die makkelijk vindbaar is. Uitgangspunt is dat het niet uitmaakt waar inwoners hun ondersteuningsvraag stellen. Het is niet alleen een portaal tot zware zorg, maar er wordt ook direct praktische ondersteuning geboden aan gezinnen om ze te helpen te participeren. Er wordt geïnvesteerd in preventie en de algemene voorzieningen, om uiteindelijk te kunnen besparen op het voorzieningenniveau.

Deventer

In Deventer is men al jarenlang bezig met de wijkaanpak, zoals die nu op zeer veel plekken ontwikkeld wordt. Naar aanleiding van de diverse transities is deze aanpak nog verder geïntensiveerd en voortgezet in WIJ-Deventer. Deze aanpak is ontwikkeld in samenwerking tussen de gemeente en sociaal werk.

Ook de buurtbemiddelingsteams zijn volgens de MOgroep navolgenswaardig. Maar liefst 75% van de burenruzies worden hierdoor opgelost. Uw gemeente heeft besloten – na eerdere bezuinigingen – fors te investeren in jongerenwerk, dat ondertussen onder meer een belangrijke rol speelt in het tegengaan van radicalisering.

College en Raad doen veel moeite om de cliëntenraden (tijdig) te betrekken. Hier heeft Deventer een goede traditie in.

Ede

Om meer eigen kracht en verantwoordelijkheid van de burger waar te maken, werkt Ede aan een mentaliteitsverandering bij de burger zelf, diens directe omgeving, bij alle ondersteunende organisaties én bij de gemeente zélf. In periode 2013-2014 heeft de gemeente het eigen ambtenaren apparaat gereorganiseerd. Er is bezuinigd, maar óók geïnvesteerd in kwaliteit: er zijn goede mensen aangetrokken.

Ede kiest in de eerste plaats voor een andere manier van werken bóven een nieuwe organisatiestructuur. De gemeente wil professionals weer de ruimte en het vertrouwen geven om naar eigen inzicht te handelen. Zonder onnodige bureaucratie.

Ede wil leren uit het verleden én innoveren. Ze ontwikkelen het sociale domein vanuit de bestaande infrastructuur. Hierin werkt Ede samen met inwoners, maatschappelijke partners, zorgaanbieders en instellingen. Met het sociaal werk is een vernieuwingsproces gestart om de signalering, ondersteuning en advisering in de wijken opnieuw in te vullen. Een deel van het budget 2015 is door gemeente apart gezet voor innovatie en organisaties zijn uitgenodigd te komen met nieuwe aanpakken.

Er wordt ook bezuinigd, maar Ede doet dit verstandig: geleidelijke afbouw en met afwegingen van consequenties. De gemeente monitort de (onwenselijke, onbedoelde) gevolgen.

 

Heerlen

Organisaties voor zorg en welzijn hebben hun denkkracht aangeboden aan gemeenten in Zuid Limburg, Heerlen heeft hierop positief en constructief gereageerd. Dit heeft geleid tot een voorstel van het ‘voorliggend veld’ voor de nieuwe inrichting van de ’nulde en eerste lijn’. Er komen innovatieve aanpakken van de grond. Zo heeft de gemeente als centrumgemeente van Parkstad samenwerkingsafspraken gemaakt met de zorgverzekeraar CZ om te voorkomen dat mensen door veranderingen in het zorglandschap van het kastje naar de muur worden gestuurd.

Een goede aanpak is “buurtsteun”: waarin het sociaal werk (opbouwwerk) een buurtinitiatief verbindt met vrijwilligers, voor een goede verbinding van formele en informele zorg en dienstverlening in de buurten.

In de pilot Buurtteam+ worden de bewoners actief gemaakt en gesprekken met hen gevoerd over de woon en leefsituatie.

De gemeente kiest voor partnerschap. Dat betekent een langdurige samenwerkingsrelatie met uitvoerders, gebaseerd op vertrouwen, co-creatie en medeverantwoordelijkheid.

De gemeente Heerlen stelt alles in het werk om daadwerkelijk de ondersteuningsbehoefte van kwetsbare burgers leidend te laten zijn, o.a. door budgetten ontschot in te zetten. Ook de gemeentelijke organisatie zélf wordt ontschot, door o.a. het verbinden van de drie decentralisaties, het aantrekken van goede mensen binnen de gemeente.

Oss

De Gemeente Oss en uitvoerders beseffen dat de ideale situatie er niet van de ene dag op de andere dag is. Ze onderzoeken met elkaar in de praktijk hoe het systeem van wonen, welzijn en zorg radicaal verbeterd kan worden, zodat ze niet meer belemmeren. Ontschotting en eenvoud is het doel, waardoor eigen regie, samenwerking en efficiency mogelijk wordt. Er wordt geëxperimenteerd in pilot en proeftuinen met andere wijzen van samenwerken (tussen organisaties en met burgers), financieren en organiseren.

Oss kiest er heel bewust voor om het sociaal werk /welzijn en “de nulde lijn” een belangrijke rol te geven in de toegang en in de wijk. De integrale wijke aanpak en de aansluiting van zorg en welzijn krijgen vorm. De gemeente zet samen met sociaal werk in op de “Talent Centraal” gedachte.

Oss blijft in dit complexe traject steeds vanuit het perspectief van de burger kijken en werkt aan een gefaseerd (groeimodel), daarmee houden ze het traject ook beheersbaar. Uitvoerende organisaties dragen concreet bij (met goede mensen, met financiële middelen en andere hulpbronnen)aan de ontwikkel- en uitvoeringsfasen. Ze zijn bereid om organisatiebelangen ondergeschikt te maken aan de grotere maatschappelijk opgave, waar nodig voeren ze veranderingen in de eigen organisaties door.

Vlaardingen

Vlaardingen onderscheidt zich in positieve zin door een heldere visie op preventie en de rol voor sociaal werkers in de transitie en transformatie. Door zorg goedkoper in te kopen wordt door de gemeente geld vrijgespeeld voor investeringen in de zogenaamde nulde en eerste lijn.

Gemeente en maatschappelijke organisaties delen een visie en geven samen vorm aan veranderingen in het sociaal domein. Hierbij is echt sprake van partnerschap. De gemeente voert weliswaar regie en denkt mee, maar geeft maatschappelijke organisaties de benodigde ruimte en verantwoordelijkheid in de (vernieuwende) uitvoering.

Samen met Schiedam en Maassluis testte Vlaardingen de afgelopen twee jaar in een proeftuin het nieuwe jeugdstelsel al in de praktijk. Een van de successen uit deze proefperiode is het werken met een ondersteuningsteam. Dit team bestaat onder meer uit een gezinsspecialist op school die korte lijntjes heeft met het sociale wijkteam. Dit garandeert snelle en integrale hulp voor gezinnen die dat nodig hebben. Sociaal werk heeft de coördinatie van wijkteams in handen, waardoor professionals door de sector zelf worden aangestuurd, niet door de gemeente.

Wijk bij Duurstede

Veel organisaties werken onder leiding van de gemeente goed samen aan vernieuwing van het sociaal werk. Dat proces loopt al een aantal jaren. De gemeente Wijk bij Duurstede is dus vroegtijdig gestart met anticiperen op de veranderingen in het sociale veld en hebben hier, samen met het plaatselijke werkveld, een duidelijke visie op ontwikkeld.

Als er zich knelpunten voordoen, zijn de lijntjes kort tussen gemeente en werkveld..

Het sociaal werk heeft de lead gekregen van de gemeente in het organiseren van de toegang, en er wordt geïnvesteerd in vroegtijdige ondersteuning om zware zorg te voorkomen. In de jeugdhulp leidt dit al tot goede resultaten, met hulp dichtbij gezinnen waardoor bijvoorbeeld OTS kon worden voorkomen.

Er wordt breed ingezet op het benutten van de kracht van vrijwilligers.

De gemeente heeft een sterk beleidsteam.

Zaanstad

De gemeente Zaanstad heeft al in een vroeg stadium voorgesorteerd op de decentralisaties. Zo zijn al vroeg hoofdaannemers van de sociale wijkteams geselecteerd. Het bestek van de gemeente onderscheidt zich in positieve zin van die van anderen gemeenten. Aanbieders worden afgerekend op resultaten, maar krijgen de ruimte om te experimenteren met verschillende manieren waarop ze deze resultaten bereiken.

Bureaucratische rompslomp wordt vermeden door intensieve contacten tussen de ambtenaren (van bijvoorbeeld de sociale dienst) en sociaal werk. Discretionaire ruimte wordt gebruikt om professionals de ruimte te geven, en verantwoording wordt achteraf gedaan.

Ga terug naar nieuwsoverzicht
ROS Friesland Logo